เมื่อ 4 ปีที่แล้ว ดิฉันเคยเข้าไปสมัครงานที่บริษัทนี้ จากการชักชวนของอาจารย์ในโรงเรียน แต่เมื่อได้เข้าไปทำงานกับบริษัทนี้ เป็นเวลาเกือบ 2 ปี กลับพบข้อเทจจริงหลายอย่างที่น่าข้องใจ

     งานทุกๆชิ้น ก่อนวันเริ่มงาน 1 วัน มีการบรีฟงานว่าจะมีลำดับการสัมภาษณ์อะไรก่อนหลัง วิธีการชักชวนให้ลูกค้าให้สัมภาษณ์  วิธีการทำอย่างไรให้ลูกค้าไม่เกิดอาหารเบื่อหน่าย การถามคำถามที่กระชับและเข้าใจง่าย คำถามเปิดและปิด ซึ่งลูกค้าส่วนใหญ่ก้อไม่ค่อยได้ให้ข้อมูลอะไรมากมายนัก ส่วนใหญ่พนักงานสัมภาษณ์จะเขียนบางคำที่ลูกค้าตอบด้วยดินสอ สั้นๆ สำหรับคำถามแบบเปิด แล้วเมื่อเสร็จงานจะมาเรียบเรียงให้เป็นประโยคยาวๆด้วยปากกาอีกทีหนึ่ง ซึ่งก้อสังเกตุได้ว่าทำแบบนี้กันทุกคน บางงานถ้าทำสักสองสามวัน พนักงานก้อจะข้ามบางคำถามไป เพราะลูกค้าส่วนใหญ่จะตอบเหมือนๆกัน แล้วมาเขียนเองภายหลัง บางข้อถ้าลืมถามหรือถามข้ามไป ก็จะมาเขียนมั่วๆกันเอง แต่ละงานจะมีหัวหน้าไปคอยคุม 1 คน หัวหน้าจะเป็นผู้กำหนดว่าวันหนึ่งๆพนักงานคนไหนจะต้องสัมภาษณ์ให้ได้กี่คน งานบางชิ้น จะให้พนักงานหาลูกค้ามาก่อนแล้วจะมีการสุ่มโทรกลับไปเช็คว่าข้อมูลที่พนักงานสัมภาษณ์มานั้น  ดิฉันเคยลองให้ญาติเป็นลูกค้าดิฉันในงานสำรวจตลาดของผ้าอ้อมยี่ห้อหนึ่ง ซึ่งคุณสมบัติของญาติดิฉันไม่ตรงตามที่ บ.ต้องการเลย แต่เราก็เตี๋ยมกันเรียบร้อย เผื่อมีการสุ่มโทรไป แล้วก็มีการสุ่มโทรไปจริงๆ แต่จับดิฉันไม่ได้หรอก เพราะดิฉันได้ทำการเตี๊ยมกับญาติไว้เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ปรากฎว่างานชิ้นนี้ญาติดิฉันก็ได้ผ้าอ้อมไปทดลองใช้ฟรีๆ 2 โหล และดิฉันเองก็ได้ค่าจ้างอีก 500 บาท แต่ได้มาทราบในภายหลังว่า เขตอื่นที่ทำงานชิ้นนี้ได้ค่าจ้างชิ้นละ 700 ก็มี จึงทำให้ดิฉันรู้ว่าอัตราค่าจ้างงานแต่ละชิ้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับบ. แต่กลับขึ้นอยู่กับหัวหน้างานของแต่ละสายว่า จะหักเข้ากระเป๋าตัวเองกี่บาท แล้วจะเหลือให้ลูกน้องกี่บาท

    บางงาน เช่นงานสำรวจตลาดบุหรี่ เมื่อหาลูกค้าตามใบเควสชั่นแนร์แล้ว ผ่านขั้นตอนการสุ่มโทรเรียบร้อยแล้ว จะให้ลูกค้ามาให้สัมภาษณ์ที่ตึกบาราคูด้า ซึ่งงานนี้ก้อทำให้ดิฉันได้พบกับอีกกลยุทธิ์หนึ่งของพนักงานที่นี่ คือ มีการเกณฑ์คนที่ะมาเป็นลูกค้าที่มาจากที่ๆเดียวกัน เช่นวินมอร์เตอร์ไซค์ (บุหรี่ที่ทำการสำรวจคือ มาร์โบโร่ และ แอลเอ็ม แต่โดยปกติลูกค้าที่มีอาชีพขี่มอร์เตอร์ไซค์วินจะไม่ค่อยสูบ ซึ่งอันนี้ก็ไม่ตรงคุณสมัติบัติอยู่แล้ว) แต่พนักงานที่พาลูกค้ามากลับเขียนในใบสัมภาษณ์ว่า ทำอาชีพอิสระบ้าง ทำอาชีพรับจ้างบ้าง เป็นพนักงานบ้าง แล้วก็ให้ลูกค้านั่งแท๊กซี่มาพร้อมกัน  โดยจ่ายค่าแท๊กซี่และค่าทางด่วนให้ และลูกค้าจะได้บุหรี่เป็นค่าตอบแทนในการมาให้สัมภาษณ์  1 ซอง พอให้สัมภาษณ์เสร็จก็จ่ายค่ารถกลับให้ แต่ลูกค้าจะไม่ทราบเลยว่า งานนี้มีการจ่ายค่าตอบแทนให้กับลูกค้าเป็นจำนวณเงินคนละ 200 บาทด้วย

    บางงานจะเป็นงานที่หัวหน้าไม่ค่อยจะแจกจ่ายให้ลูกน้องทำสักเท่าไหร่ เช่นงานสำรวจตลาดพิซซ่า แต่งานแบบนี้ไม่ได้ให้พนักงานไปสำรวจลูกค้าของพิซซ่านะค่ะ แต่ให้พนักงานไปสำรวจพนักงานของพิซซ่าอีกทีหนึ่ง หัวหน้าจะได้รับใบสั่งให้ไปทานอาหารอะไรบ้าง  วันใด เวลาใด สาขาใด แล้วจะมีใบให้ประเมินสาขานั้นๆโดยมีคำถามให้พนักงานคอยสังเกตุแล้วนำมาเขียน  โดยไม่ให้แสดงตัวให้พนักงานสาขานั้นๆทราบว่าเรามาประเมิน  โดยบ.จะจ่ายค่าอาหาร ค่ารถให้เสร็จสรรพ งานนี้พวกพนักงานจึงเรียกว่างานกินฟรี แต่แปลกจากการสอบถามกัน ไม่ค่อยมีพนักงานคนไหนได้รับงานนี้ เพราะหัวหน้าจะไปกินกันเอง หรือไม่ก็ให้เพื่อนฝูงญาติมิตรไปกิน แล้วมาเขียนใบประเมินมั่วๆเอาเอง

    งานสุดท้าย และท้ายสุด เป็นงานที่ดิฉันไม่เต็มใจที่จะทำนัก แต่หัวหน้าบอกว่าทำไปเถอะเดือนนี้ไม่ค่อยมีงาน คือ งานเดินสัมภาษณ์ตามบ้าน อารมณ์จะประมาณคล้ายๆเซลส์แมนขายของตามบ้าน หัวหน้าจะมีเขตมาให้เราเลือกว่าเราจะเลือกลงสัมภาษณ์เขตไหน พอเลือกแล้วก็จะมีแผนที่อย่างละเอียดอีกทีหนึ่งมาให้ ในแผนที่จะระบุเลยว่า เราต้องไปสัมภาษณ์บ้านหลังไหน โดยปกติจะให้จำนวณบ้านมาเกินกว่าจำนวณโควต้าที่จะต้องสัมภาษณ์เผื่อไม่มีคนอยู่บ้าน หรือลูกค้าไม่สะดวกจะให้สัมภาษณ์  ก่อนเริ่มงานหนึ่งวันก็มีการบริฟงานตามปกติ วันเริ่มงานวันแรก เนื่องจากดิฉัไม่เคยทำงานแบบเดินตามบ้าน หัวหน้าจึงส่งพี่ที่เคยทำมาก่อนมาทำให้ดูเป็นตัวอย่าง 1 หลัง หลังแรกที่พี่เค้าเลือกเป็นร้านตัดผมผู้หญิงค่ะ ซึ่งลูกค้าก็ให้ความร่วมมือดี เสร็จเรียบร้อยพี่เค้าก็กลับ เหลือดิฉันคนเดียว เดินสำรวจดูทั่วๆแล้วไม่มีบ้านหลังไหนที่ระบุเอาไว้ในแผนที่ ที่ดิฉันรู้สึกว่าจะสามารถเข้าไปสัมภาษณ์ได้เลย จนมาเจอกับหลังหนึ่ง อ้อลืมบอกค่ะ งานนี้เป็นงานวิจัยตลาดยาสีฟันค่ะ ดิฉันเห็นว่ามีคนนั่นอยู่บริเวณ์หน้าบ้านจึงได้ถามไปว่า “ขอโทดค่ะ จะรบกวนขอเวลาสักครู๋ สอบถามข้อมูลเกี่ยวกับการใช้ยาสีฟันของคุณพี่ได้ไหมค่ะ” ดิฉันได้รับคำตอบมาว่า “กูไม่เคยแปรงฟันเว้ย ...ึงรีบออกไปไกลๆจากบ้าน...ูเลย เด๋วเรียกตำรวจมาจับแ...่ง” พร้อมกับทำท่าจะลุกมาจริงๆ ดิฉันตกใจมาก เลยกลับบ้านเลย วันรุ่งขึ้นกลับไปเล่าให้หัวหน้าฟัง ไม่มีใครให้คำปรึกษาเลย แต่กลับได้รับเป็นเสียงหัวเราะเยาะแทน  

    เป็นการจากลากับงานประจำที่ดูไม่น่าประทับใจเอาซะเลย แต่ บ.นี้ก็ทำให้ดิฉันรู้และเข้าใจการตลาดมากขึ้นว่า “มันไม่ได้เป็นอย่างที่เราเห็นหรือได้ยิน จริงๆหรอก มันก็แค่การกลยุทธิทางการตลาดอีกรูปแบบหนึ่ง” เท่านั้นเอง

จริง ครับเห็นด้วย มันเป็นกลยุทธการตลาดซ้อนอยู่กับตัวสินค้าหรืออื่นๆ อีกที่หนึ่งซึ่งคนโดยทั่วๆ มักจะมองข้ามไปหรือจะมองไม่เห็นแม้กระทั่งตัวเจ้าของสินค้าเอง หรือตัวแทนโฆษณา เนื่องจากจุดมุ่งมุ่งหมายของงานและความพอใจสูงสุดของลูกค้า มันจะตอบโดยตัวมันเองอยู่แล้วว่าต้องการสำรวจอะไร หรือหาอะไร